مباني تضمين كيفيت درترابري خون وفرآورده هاي سالم
مباني تضمين كيفيت درترابري خون وفرآورده هاي سالم
پيشگفتار
علم بانك خون وطب انتقال خون باكشف سيستمABOتوسط لانداشتاينردرآغازقرن بيستم قدم به عرصه حيات علمي گذاشت وظرف مدت كوتاهي به يكي ازكاربردي ترين علوم درعرصه پزشكي تبديل گرديدبطوريكه امروزه بيمارستان بدون مركزانتقال خون ونيروي انساني متبحردرامرانتقال خون مفهومي ندارد.جايگاه رانندگان محترم آمبولانس درتضمين سلامت خون درتمام مراحل حمل ونقل باتحقق حفظ زنجيره سردكه مهمترين نقش رادر امرخون رساني به مراكزدرماني دارند،درخورتوجه است.
ازديربازدرتاريخ شواهدي دردست است كه بشردرصددكشف دارو وياابزاري بوده است تا به سه هدف زيربرسد:
1 – بيمارنشود.
2 – به عوارض پيري مبتلا نگردد.
3 – مرگ گريبان اورانگيرد.
انسانهادرحاليكه ازديدن خروج خون ازبدن مجروحين دچارترس ووحشت ميشدند، براي خون خواص جادوئي قائل بودند.آنهاخون رانشانه حيات،شجاعت،سلامتي وجواني ابدي ميدانستندوضرب المثلهاي متعددي دراين باره درزمانهاي متعددوجوددارد.
گلادياتورهاخون سربازان مغلوب رابراي تقويت مي آشاميدند.سران مغول به سربازان خوددستورداده بودندازخون اسبان خودبراي تقويت بنوشند.شاهزادگان وبزرگان مصر براي درمان عوارض پيري ورفع خستگي براساس دستورساحران وجادوگران ازخون حيوانات آشاميده وحمام خون ميگرفتند.
اولين اشاره به انتقال خون درتاريخ كه بيشترجنبه افسانه دارد،درحكايت اويد(Ovid)آمده است كه مِه دِئا(medea)براي بازگشت جواني به پدرش،ازرگهاي اوخون گرفته وبجاي آن خون فردجواني ويابروايت ديگرمعجون عجيبي كه باخون ساخته بودجايگزين نمود.
دردستنوشته هاي باقي مانده ازقرن سيزدهم نوشيدن خون مورداعتراض واقع شدزيرا معتقدبودندكه عوارض روحي درپي داردوبراي درمان اين عوارض روشهاي عجيبي پيشنهادگرديد.بالاخره مقارن كشف قاره آمريكاتوسط كريستف كلمب يعني سال1492، براي درمان پاپ جيوواني باتيستاكه ازپيري وبيماري كليه رنج ميبردبرطبق دستوريك جادوگر،خون پاپ باخون سه جوان تعويض شد.دراين باره گزارشهاي متعددي وجود دارد.عده اي اظهارداشتندكه هرچهارنفردراثراين اقدام فوت كردند.درگزارش ديگري آمده است كه ازخون سه جوان يك معجون براي نوشيدن پاپ تهيه نمودندكه دراثراينكار آن سه نفرفوت كردندولي پاپ ازآشاميدن معجون خودداري كرده ودستورتنبيه جادوگرراداد.
درآن زمان هنوزمرزبين جادوگري،شارلاتاني وپزشكي مشخص نشده بود.تامدتهاخبري دراين باره وجودنداشت تانوبت به كشف گردش خون رسيد.دراواسط قرن سيزده ميلادي (حدودقرن هفتم هجري)گردش خون ريوي توسط دانشمندي ازاهالي دمشق بنام علاء الدين علي
ابن ابي الحزم قريشي مشهوربه ابن نفيس(1210-1280ميلادي)كشف شد. سرانجام كشف گردش خون بنام ويليام هاروي ثبت شد.اودرتجربيات خوددرسال1616، يعني سالي كه ويليام شكسپيرنويسنده بزرگ انگليسي درگذشت،موفق به كشف گردش خون شدودرسال1628طي يك مقاله گزارش آنرامنتشرنمود.
دانشمندي بنام پيشوبادستگاهي مشتمل بردولوله ازجنس نقره متصل به يك كيسه چرمي، بطورتجربي به خونگيري ازحيوانات پرداخت.گزارش اينكارتوسط كشيشي بنام دگابه درسال1658منتشرشد.
درسال1656،كريستوفر- رون نوعي سرنگ ساخت وباكمك همكلاسي خود رابرت بويل بفكرتزريق داخل وريدي افتاد.سرنگ آنهاشامل مثانه يك حيوان بودكه يك قطعه پَرميان تهي،مرفين حل شده درشراب راداخل وريديك سگ تزريق نمودند.چندسال بعدبويل باهمين روش داروهاي مختلفي رابه مجرمين دربندزندان لندن تزريق نمود.بنابه گزارش مجله جامعه پزشكان سلطنتي درانگلستان،ريچارد لاوراولين كسي بودكه انتقال خون بين دو سگ راانجام داد.اودرتجربيات اوليه خودبوسيله كپسولهائي وريدگردني دوسگ رابهم متصل نمود.اينكاربخاطرلخته شدن خون باشكست مواجه شد.بعدهااواينكاررابااتصال شريان سگ خون دهنده به وريدسگ خون گيرنده عملي نمود.اودرسال1666تاحدممكن تمام خون بدن يك سگ راخارج نمودوباتزريق خون سگ ديگري اين حيوان راازمرگ نجات داد.لذاوي اولين كسي است كه نشان داده درخونريزيهاي شديد،تزريق خون مناسبترين درمان ميباشد.
چنين بنظرميرسدكه ژان دنيس پزشك دربارلوئي چهاردهم اولين كسي باشدكه باكمك دستيارش انتقال خون برروي انسان انجام داده است.اوباتكرارتجربيات لاور،درسال1667 حدود270گرم خون بره رابه بيمارجواني تزريق نمودوبيمارآنراخوب تحمل كرد.نكته جالب اينجااست كه دنيس گزارش داده كه بيمارادرارتيره رنگ دفع ميكند(اولين گزارش هموگلوبينوري).
جيمزبلاندل درسال1818به مرد35ساله مبتلابه سرطان معده ومشرف به موت،درعرض 5-6دقيقه مقدار325گرم خون ازچندنفرگرفته وتزريق نمود.بيماربدنبال يك بهبودموقتي بعداز56ساعت درگذشت.اين اقدام بعنوان اولين تلاش براي انتقال خون درانسان پذيرفته شد.درسال1863آولينگ چندموردانتقال خون بازوبه بازوانجام داد.چندي بعددرسال1875 لاندواي فرانسوي نشان داداگرخون دوحيوان مختلف راباهم درلوله مخلوط كنند، آگلوتيناسيون مشاهده خواهدشد.اين اولين آزمايش درباره علل ناسازگاري خون ميباشد. براي برطرف كردن مشكل لخته شدن خون،پس ازپيشنهادمصرف خون بدون فيبرين كه مقبول واقع نشد،نودوفردرسال1860بيكربنات سديم رابعنوان ضدانعقادمعرفي نمود.
درابتداي قرن بيستم پديده آگلوتيناسيون رالاندشتاينروهمكارانش مشاهده كردندكه نتيجه آن كشف گروههاي خونيO،A،B،ABبود.هكتون درسال1907درباره خطرات انتقال خون مرتبط باگروههاي خوني صحبت نمود.اوسه گروه خوني O،A،Bپذيرفته ولي گروهABرا استثناءميدانست.ريچاردويل پاتولوژيست شاغل دربيمارستان آلماني شهرنيويورك،اهميت كشف لاندشتاينررابراي شاگردش اوتنبرگ يادآورشد.اوتنبرگ اولين كسي بودكه درسال 1911گروه بندي بيمارو اهداءكننده رارواج داد.اوهمچنين آزمايش كراس مچ مستقيم رانيز انجام ميداد.اومعتقدبودگروههاي خوني ارثي هستندولي به آنتي باديهاي خون اهداءكننده براي امرانتقال خون اهميت كمي ميداد.درسال1914آلبرت هوستون دربلژيك اولين انتقال خون راباسيترات ودكستروز انجام داد.در14نوامبرهمان سال لوئي اگوست دربوئنوس آيرس خون سيتراته بكاربرد.درسال1915ريچارد لويسون نتايج تجربيات خودرامنتشر نمود.اوباتجربه برروي حيوانات پي بردسيترات سديم باغلظت2درهزاربشرط آنكه كل تزريق از5گرم تجاوزنكند،سميتي ندارد.درسال1932بانك خون لنين گراد شروع بكارنمود. اولين بانك خون فعال درجبهه هاي جنگ،درسال1936ودرجريان جنگهاي داخلي اسپانيادربارسلون شروع بكارنمودوخدمات ارزنده اي انجام داد.اولين بانك خون درايالات متحده توسط فانتوس درسال1937درشهرشيكاگوتآسيس شد.انگلستان درسال1939و صليب سرخ آمريكادرسال1941بانك خون تآسيس كردندوپس ازآن ايجادبانك خون دركشورهاي مختلف توسعه يافت.
سازمان انتقال خون ايران در9مرداد1353وپس ازچندين سال تلاش وكوشش،باهدف تهيه،تآمين وتوزيع فرآورده هاي خون وانجام امورتحقيقاتي درزمينه انتقال خون،بايك بودجه اختصاصي تشكيل شد.
درحال حاضراين سازمان توانسته است بارعايت استانداردهاي معتبربين المللي علمي وبااستفاده از اهداءكنندگان داوطلب ومستمرتوانسته است جايگاه شايسته اي رادرسطح كشوركسب كند.اين موفقيت مرهون پشتيباني بي شائبه مردمي است وهيچ سازمان انتقال خوني دردنيابدون ماده اوليه(خون)مفهوم نخواهدداشت.مردم ايثارگروانسان دوست ايران ثابت كردندكه سازمان انتقال خون ايران رامورداعتمادخودميدانندورمزموفقيت سازمان در همين اعتمادمردم نهفته است ودرآينده نيزاين اعتماد،منشاءخدمات ارزشمندي خواهدبود.
خون چيست؟
خون مايعي است كه بوسيله شبكه گسترده اي ازرگهابه تمام نقاط بدن ميرودوبدون آن اندامهاي بدن فقط بين چنددقيقه تاچندساعت زنده مي مانندچون ادامه حيات سلولهاي بدن به دريافت اكسيژن وموادغذائي براي فعاليت ودفع موادزائدبستگي داردكه هردوكار را خون انجام ميدهد.
خون،اكسيژن راازششهاوموادغذائي راازروده هادريافت كرده وبه اندامهاي مختلف بدن مي رساند.درمقابل گازكربنيك وموادزائدناشي ازسوخت وسازسلولي رادريافت كرده وازطريق ششهاوكليه هادفع ميكند.همچنين وظيفه تنظيم دماي بدن،توزيع هورمونهاي توليدشده توسط غدد،تنظيم تعادل اسيدوباز،حفاظت درمقابل عوامل بيماريزاوايجادايمني بعهده خون ميباشد.
خون حدود7%وزن بدن راتشكيل ميدهدبنابراين يك مرد70كيلوگرمي حدود5ليترخون دارد.اين نسبت درزنان كمتربوده وبه حدود5/4ليتربراي وزن فوق الذكرميرسد.
خون مايعي است غليظ وبه رنگ قرمزروشن ودرخشان كه يكنواخت بنظرمي آيد.غلظت آن سه تاچهاربرابرآب وچگالي آن60/1ميباشد.خون بافت مايع بدن است وازدوقسمت تشكيل شده است:قسمت سلولي وقسمت پلاسمائي.
پلاسما: پلاسماماده بنيادي خون است و55%حجم كلي خون را تشكيل مي دهد،ومايعي به رنگ كهربا،كه حاوي91%آب و9% مواد جامد است كه شامل پروتئين ها،ازت غيرپروتئيني،الكتروليت ها،وليپيدهاميباشد.پلاسماموادبسياري راكه براي تغذيه ياخته هـالازم است،با خودبه تمام قسمت هاي بدن برده وموادزايدي راكه حاصل متابوليسم ياخته اي است به قسمت هاي ديگربدن منتقل مي كند.
عناصرسلولي : عناصرسلولي 45% حجم كلي خون راتشكيل مي دهدوشامل عناصرزيرمي باشد:
الف ـ گويچه هاي قرمز (Erythrocytes,Red Blood Cells):گويچه هاي قرمزدرزير ميكروسكپ به شكل مقعرالطرفين ديده مي شوند.آنهاباقطري معادل 2/7 ميكرون فوق العاده كوچكند، تقريباحدود5ميليون ازاين گويچه هادرهرميلي متر مكعب خون وجوددارند،آنهادرمغزاستخوان ساخته شده،پس ازتكامل واردجريان خون گرديده وحدوداً120روزدرآنجاادامـــه حيات مي دهند،پس ازاين توسط سلولهاي رتيكولوآندوتيليال منهدم مي شوند.اين سلولهابسيار اختصاصي بوده ودرتمامي بدن بويژه درمغزاستخوان ،كبد،طحال وغددلنفاوي يافت مي شوند.گلبول قرمز،حاوي ماده اي به نام هموگلوبين بوده ومهمترين نقش آن انتقال اكسيژن به بافتهاي بدن است .
ب ـ گويچه هاي سفيد( Leucocytes,White Blood Cells) :گويچه هاي سفيد خانواده اي از سلولهاي هسته دارخون هستندكه شامل گرانولوسيت ها، لنفوسيت هاومنوسيت هاميباشد.
سه شكل ازگرانولوسيت ها وجوددارد:نوتروفيل ها ائـوزينوفيلهاوبازوفيلها.
درشرايط معمولي گرانولوسيت هامنحصراًدرمغزاستخوان توليدمي شوند.
تعدادكمي ازلنفوسيت هادرمغزاستخوان ساخته مي شوند،ولي بخش اصلي آن ازبافت هاي لنفاوي وتيموس منشاء مي گيرند.
محل توليدمنوسيت هنوزبدرستي مشخص نيست،احتمالاًاين سلولهاتــوسط بافت سيستم رتيكولوآندوتليال بويژه درطحال توليدمي شود.تعدادطبيعي لكوسيت هاي جريان خون بسياركمترازتعدادگلبولهاي قرمزمي باشد.درافراد بزرگسال سالم تعدادشان بين 4000تا11000لكوسيت درميلي مترمكعب خون است .
درصدتقريبي انواع گويچه هاي سفيدخون بدين ترتيب ميباشد :
|
لنفوسيت |
25تا30درصد |
|
منوسيت |
3تا8درصد |
|
نوتروفيل |
55تا75درصد |
|
ائوزنيوفيل |
2تا5درصد |
|
بازوفيل |
كمتراز5درصد |
برخلاف گويچه هاي قرمز،گويچه هاي سفيدداراي هسته بوده وعمربسيار كوتاهتري دارند.عمرگرانولوسيت ها بين3 الي5روز است.طول عمر لنفوسيتهادقيقامشخص نيست ولي ميتـواندبين چندروزتاچندسال باشد، بطور مشخص،منوسيت هاپس ازچندروزسيستم گردش خون راترك مي كنند .. نقش اصلي گرانولوسيت ها مبارزه باعفونتهااست .
لنفوسيت هانقش بسيارمهمي درساختن آنتي بادي عليه آنتي ژن بيگانه و مبارزه باعفونتهاي ويروسي بازي مي كنند.
به منوسيت هاغالباسلولهاي لاشه خواراطلاق مي گردد،زيرا آنها باكتريها و سايراجسام .خارجي رامي بلعند،اين روندبلعيدن رافاگوستيوزمي گويند
ج ـ پلاكت هاي خون(Thrombocytes,Platelets) : پلاكتهاي خون از گويچه هاي سفيدوقرمزبسياركوچكترندوتعدادشان بين150هزارتا500هزار درميلي مترمكعب خون درافرادبالغ مي باشد،آنهانقش مهمي در مكانيزم انعقادخون دارند.
پلاكت هاباآزادسازي ماده اي درناحيه زخمي ياجراحت ديده وتركيب شدن آن باساير فاكتورهاي انعقادي پلاسما،سبب ايجادرشته هاي ظريفي از پروتـئـين به نام فيبرين مي شوند،دراين حالت،رشته هاياشبكه هاي ظريفي تشكيل شده وسبب به دام افتادن گلبولهاي قرمزودرنهايت ايجادلخته وممانعت ازخونريزي بيشترمـي شود،درصورت نگاهداري صحيح پــلاكت ها، ميتوان عمرمفيدآزمايشگاهي آنهاراقبل ازتزريق به5روز افزايش داد. . عمرپلاكت دربدن بطورمتوسط 16روزاست .
فرآورده هاي سلولي وپلاسمائي
درگذشته چون آشنائي به تهيه فرآورده هاوكاربردآنهانبودازخون كامل استفاده مي شدكه براي بعضي ازبيماران مفيدوبراي بعضي ديگرنه تنها سودمندنبود،بلكه گاهي زيانهاي جبران ناپذيرهم بدنبال داشت.امروزه با پيشرفت علم انتقال خون،كاربردمشتقات سلولي و پلاسمائي متداول شده وبر حسب مورد،نيازبيماران رابه هريك ازعناصرموجوددرخون برآورده مي كنند،به اين ترتيب خون كامل يك اهداءكننده براي تهيه چندفرآورده مورد استفاده قــرارگرفته وبواسطه آن چندين بيماردرمان ميشوند . فرآورده هائي كه در سازمان منطقه اي آموزشي انتقال خون كرمانشاه ازخون كامل اهداءكنندگان تهيه ميگردد عبارتنداز:
فرآورده هاي سلولي
|
الف ــ خون كامل |
|
|
ب - گلبول قرمزمتراكم |
|
|
ج - گلبول قرمزشسته شده |
|
|
د - پلاكت متراكم |
فرآورده هاي پلاسمائي
|
الف - پلاسماي تازه منجمد |
|
|
ب - كرايوپرسيپيتيت |
|
|
ج - پلاسماي تك واحدي |
خون كامل: يك واحد خون كامل حاوي درحدود450 ميلي ليترخون و63ميلي ليترمايع نگاهدارنده مي باشد.هماتوكريت آن 40-36 درصدبوده ودرحرارت 8-2درجه سانتيگراد نگهداري مي گردد.بامحلولهاي نگهدارنده C.P.D ،21روزوبا C.P.D.A-1، تا35روز قابل مصرف مي باشد.
مواردمصرف:خون كامل سبب افزايش حجم خون وظرفيت حمل اكسيژن مي گردد.
گلبول قرمزمتراكم: ازخون كامل باخارج كردن250تا300 ميلي ليتر پـلاسماتـهيه مي شود.هماتوكريت آن70-80%بوده وقدرت اكسيژن رساني آن مانندخون كامل است،آن رابايددردماي 8-2 درجه سانتيگراد نگاهداري نمود.مزاياي اين فرآورده براي بيماراني است كه نيازبه گلبول قرمزداشته و حجم خونشان عادي است. .
گلبول قرمزشسته شده :شستشوي گلبول قرمزمتراكم (P.C)باسرم فيزيولوژي تقريباً تمام پلاسماوقسمت اعظم گويچه هاي سفيدوپلاكتهاراحذف ميكند.
بيماراني كه عوارض تب زاي غيرهمولتيك مكررانتقال خون داشته اند،بايد خوني دريافت نمايندكه گويچه هاي سفيدوپلاكت آن گرفته شده باشد. همچنين براي پيشگيري از عوارض آلرژيك كهيركه معمولاًبعلت پروتئين هاي پلاسما اهداءكننده است،ازگلبول قرمزشسته شده استفاده مي شود.
پلاكت متراكم : پلاكت متراكم ازخون هائي كه كمتراز6ساعت ازگرفتن آنهاگذشته باشدتهيه مي شود، وهرواحـــدآن در50سي سي معادل5/ 5 ميليون پلاكت وجودداردودر دماي 24-20 درجه سانتيگراد،نگهداري ميشودوبرحسب نوع كيسه3الي5روزقابل نگهداري است .
موارد مصرف: بطوركلي درمواردي كه خونريزي بعلت كمبودپلاكت(ترومبوسيتوپني) باشد،مصرف مي گردد.
پلاسماي تازه منجمدشده : ازخوني كه بيش از6ساعت ازگرفتن آن نگذشته باشدتهيه ميشودودرحرارت كمترازمنهاي 30-18 درجه سانتيگراد تايكسال قابل نگهداري ومصرف است .حجم آن درحدود250-200 ميلي ليتروحاوي كليه فاكتورهاي انعقادي خون ميباشد.
مواردمصرف :دربيماراني كه كمبودفاكتورهاي انعقادي رادارندمصرف مي گردد،مانند DIC،بيماريهاي كبدي،مــاسيوترانسفوزيون،هموفيلي نوع Bو دركمبود فاكتورهاي انعقادي VوXI .
رسوب كرايو:اگرپلاسماي تازه منجمد شده رادر4درجه سانتيگرادذوب نمايند،رسوب سفيدرنگي بدست مي آيدبنام (Cryo).پلاسماي اضافي رااز كيسه خارج نموده ورسوب آن رابا15-20ميلي ليتر پلاسماباقي مي گذارند.
اين فرآورده رامي توان دردماي كمتراز30-18 درجه سانتيگرادزيرصفر،بمدت يكسال نگهداري ومصرف نمود،كرايوحاوي فاكتورهاي انعقادي VIIIو فاكتورفون ويلبراندو فيبرينوژن وفاكتورXIIIوفيبرونكتين است .
مواردمصرف :براي درمان هموفيلي نوعA،بيماري فون ويلبراند،كمبود مــادرزادي ويا اكتسابي فيبرينوژن وكمبودفاكتورXIIIمصرف مي شود.
پلاسماي تك واحدي :پلاسمائي است كه ازخون كامل ودرطي مدت نگهداري تا5روز بعدازتاريخ انقضاي خون ازآن جدامي شودوتا5سال در دماي كمتراز18درجه سانتيگراد زيرصفرقابل نگهداري ومصرف است.حجم آن250ــ200ميلي ليتروحاوي تمام فاكتور هاي پايدارانعقادي مي باشد.
مواردمصرف : براي درمان كمبودفاكتورهاي پايدارانعقادي وافزايش حجم خون به كارمي رود .
دستورالعملهاي مربوط به ترابري خون وفرآورده هاي سالم
1 – افرادي كه درحمل ونقل خون ومشتقات آن دخالت دارند،بايد براي هپاتيتBواكسينه شوند.
2 – درداخل اتوموبيل حمل خون وفرآورده هاي خوني بايدهميشه محلول هيپوكلريت 5% براي انجام ضدعفوني درموارداضطراري نگهداري شود.
3 – بايد يخدان مخصوص حمل خون درمحل مناسبي ازخودروكه لغزنده نباشد، نگهداري شود.
4 – افرادي كه درحمل ونقل خون وفرآورده هاي خوني دخالت دارند،بايدهنگام كاراز دستكشهاي يكبارمصرف مناسب استفاده نمايند.زخمهاي بازروي دست بااستفاده ازچسب زخم بندي پوشانده شود.
5 – اتومبيل حمل خون ومشتقات خون بايستي به چراغ گردان وآژيرمجهزباشد.
6 – براي حفظ كيفيت ومرغوبيت واثربخشي فرآورده هاي خوني،رانندگان آمبولانس بايددرمواقع خونرساني اوقات خودرافقط به اينكاراختصاص داده وازانجام كارهاي متفرقه اجتناب ورزند.
7 – براي جلوگيري ازبروزتأخيردرخونرساني،اتوموبيل حمل خون بايدفاقدنقص فني بوده وسوخت كافي داشته باشد.
8 – براي حفظ سلامت خون ومشتقات آن بايدازبروزنوسانات شديد حرارتي درطول حمل جلوگيري شودلذابدين منظوريخدانهاي سالم وبسته هاي يخ كافي بايداستفاده شود.
زنجيره سردعبارتست ازحفظ سرماي مناسب براي فرآورده ازمبدأتامقصد.سيستمي براي حمل ونقل خون وپلاسماصحيح است كه شرايط ذيل درآن رعايت شده باشد:
نگهداري وحمل واحدهاي خون دردماي بين2تا8درجه سانتيگراد
نگهداري وحمل واحدهاي پلاسما دردماي 20- درجه سانتيگرادوسردتر
دوبخش اصلي زنجيره سردعبارتست از:
1 – افرادمسئول نگهداري وحمل ونقل واحدهاي خون وپلاسما
2 – تجهيزات وادوات نگهداري وحمل ونقل صحيح واحدهاي خون وپلاسما
اغلب تصورميشودزنجيره سردفقط مجموعه اي ازيخچالهاوفريزرهاميباشد،درحاليكه اين تصوراشتباه است.نقش افرادعمل كننده مانندرانندگان آمبولانس نيزبسيارمهم است.در شرايطي كه بهترين ومدرنترين تجهيزات وادوات بكارگرفته ميشوداگرافرادواحدهاي خون وفرآورده رابطرزمناسبي جابجانكنند،زنجيره سردبي تأثيرخواهدبود.
زنجيره سردچه ساده وچه پيچيده باشدمهمترين قسمت آنراافرادمسئول حمل ونقل خون تشكيل ميدهند،يعني شما.
زماني كه خون ازيخچال خارج شده وبه مكان ديگري ارسال ميشود،بايدتارسيدن به مقصد وقرارگرفتن دريخچال مناسب،دردماي بين2تا6درجه سانتيگرادحفظ شود.نگهداري خون درخارج ازيخچال ودراين دمابااستفاده ازيخدان وبعضي حامل هاي مجهزبه عايق حرارتي ميسرميباشد.خون بايدبصورت بسته بندي شده داخل يخدان قرارگرفته وبسته هاي يخ كه بصورت منجمدوآماده مصرف درفريزرقراردارددربين آنهاقرارميگيرد.نكته مهم وقابل توجه قراردادن حائل ازجنس كارتن بين خون ويخ ميباشد.هرگزنبايدخون ويخ بصورت مستقيم دركنارهم قرارگيرند.بسته هاي يخ رازيرويادربالاي كيسه هاي خون قرارندهيد.محل مناسب دركناركيسه خون وبهمراه حائل است.براي حمل خون درمسافتهاي طولاني بهمان نسبت يخ بيشتري بايددريخدان قرارگيرد.هرجعبه محكمي را كه عايق حرارت داشته ودماي 2تا6درجه سانتيگرادرابراي خون حفظ كند،براي حمل خون ميتوان بكاربرد.دماي داخل يخدان بايدهنگام ارسال ازمبداءاندازه گيري وثبت شود. مهم است بيادداشته باشيم كه دماي داخل وسائط نقليه ماننداتوبوس،قطاروآمبولانس ممكن است ازدماي محيط خارج خيلي بالاترباشد.
اگرمشاهده ميكنيدكه دماي درطي حمل ونقل بين2تا6درجه سانتيگرادحفظ نميشود، بيشترين علل احتمالي عبارتنداز:
1 – ظرف حمل ونقل خون بطورمناسب عايق بندي نشده است.
2 – بسته هاي يخ بمقداركافي داخل يخدان گذاشته نشده است.
3 – بسته هاي يخ بصورت شل ومنجمدنشده درمبدأدريخدان گذاشته شده است.
چنانچه امكان داشته باشدميتوان يك دماسنج حداقل – حداكثر درداخل يخدان ودوراز بسته هاي يخ قرارداد.بدين ترتيب كمترين وبيشترين دماي داخل يخدان راميتوان ثبت نمود.بمحض رسيدن به بيمارستان بدون فوت وقت بايستي واحدهاي خون درداخل يخچال بانك خون قرارگيرد.
نكات مهم كه رعايت آنهادرحين حمل خون الزامي است
1 – خون هميشه دردماي بين2تا6درجه سانتيگرادحمل شود.
2 – بالارفتن دماي كيسه هاي خون سبب رشدميكربهادرآن ميگردد.
3 – پائين آمدن دماي كيسه هاي خون(يخ زدگي)سبب تخريب وانهدام گلبولهاي قرمز ميشود(چنين خونهائي غيرقابل تزريق هستند).
4 – تكانهاوضربات شديدبه كيسه خون سبب تخريب وانهدام گلبولهاي قرمز ميشود.
5 – ازتماس مستقيم كيسه خون بابسته يخ قوياًاجتناب شود.
6 – يخدان مخصوص حمل خون وياحاملهاي عايق دارتميزبوده وفاقدشكستگي وترك خوردگي باشد.
7 – هنگام خروج ازفريزربسته هاي يخ كاملاًمنجمدشده باشند.
8 – هنگامي كه هواگرم است ويامسافتي طولاني بايدطي شود،بسته هاي يخ بيشتري دريخدان قرارگيرد.
9 – دركمترين زمان ممكن خون به بيمارستان برسد.
10 – حمل ونقل مطلوب خون تضمين كننده تزريق خون مناسب وسالم به بيماراست.
11 – سلامت خون درتمام مراحل حمل ونقل بايدتضمين شده باشد.
حمل ونقل پلاسما
هنگام حمل ونقل پلاسماي تازه منجمدوكرايوپرسي پيتيت،درجه حرارت بايددر20- سانتيگرادوياسردترازآن حفظ شودوحداقل معادل اندازه پلاسمابايديخ دركنارآن موجود باشد.محافظت ازواحدهاي پلاسماي منجمددرطول حمل بسيارمهم است زيراكيسه حاوي پلاسماولوله هاي متصل به آن دراثرانجمادبينهايت حساس وشكننده هستند.بيدقتي دراين مورد سبب تركيدگي كيسه شده وهنگام گرم كردن وذوب پلاسما،محتويات كيسه ازمحل شكستگي به بيرون تراوش خواهدنمود.درحين حمل ونقل بايستي دماي مناسب حفظ شده وبمحض رسيدن به بيمارستان وپس ازحصول اطمينان ازذوب نشدن پلاسما،درداخل فريزر20- درجه قرارداده شود.
نكات مهم كه رعايت آنهادرحين حمل پلاسماالزامي است
1 – يخدان مخصوص حمل پلاسماوياحاملهاي عايق دارتميزبوده وفاقدشكستگي وترك خوردگي باشد.
2 – هنگام خروج ازفريزربسته هاي يخ كاملاًمنجمدشده باشند.
3 – هنگامي كه هواگرم است ويامسافتي طولاني بايدطي شود،بسته هاي يخ بيشتري دريخدان قرارگيرد.
4 – تكانهاوضربات شديدبه كيسه سبب شكستگي كيسه ويالوله متصل به آن ميشود.
5 – بملايمت كيسه حاوي پلاسمادرداخل يخدان قرارگيردچون بسيارشكننده است.
6 – افزايش دماي محيط سبب نرم وخميري شدن پلاسماميشود.چنين فرآورده اي فاقد كيفيت بوده ونامرغوب ميباشد.
7 – رعايت زنجيره سردوتأمين سرماي20-درجه سانتيگرادبراي حفظ فرآورده الزامي است.
8 – سرعت عمل دررساندن فرآورده به بيمارستان اهميت حياتي دارد.
9 – حمل ونقل مطلوب فرآورده هاي پلاسمائي موجب تأمين حداكثرنيمه عمربراي فرآورده شده وسبب حفظ مرغوبيت واثربخشي آن براي درمان بيمارخواهدبود.
10 - سلامت فرآورده درتمام مراحل حمل ونقل بايدتضمين شده باشد.
حمل ونقل پلاكت
براي حمل پلاكت ذخيره به مراكزدرماني بايدازمحفظه هاي فاقديخ كه قادرنددماي20تا24 درجه سانتيگرادراتأمين كنند،استفاده شود.پلاكت دردماي زير20درجه وبالاي24درجه نبايدقرارگيردزيراعملكردآن كاسته ميشود.محفظه حمل پلاكت بايدقبل ازاستفاده،بمدت20 دقيقه بادربازدردماي اتاق(20تا22درجه)قرارگيرد.درطي حمل ونقل نيزدماي محفظه بايدنزديك به دماي اتاق باشد.
بيمارستاني كه پلاكت رادريافت ميكنددرصورت عدم تزريق فوري،بايدآنراتحت شرايط مطلوب،دردماي22درجه درداخل شيكر – انكوباتورپلاكت قراردهد.
نكات مهم كه رعايت آنهادرحين حمل پلاكت الزامي است
1 – يخدان مخصوص حمل پلاكت وياحاملهاي عايق دارتميزبوده وفاقدشكستگي وترك خوردگي باشد.
2 – پلاكت هميشه دردماي20تا22درجه حمل شود.
3 – محفظه حمل پلاكت فاقديخ باشد.
4 – سرعت عمل دررساندن فرآورده به بيمارستان اهميت حياتي دارد.
5 – حمل ونقل مطلوب فرآورده سبب حفظ مرغوبيت واثربخشي آن براي درمان بيمار خواهدبود.
6 - سلامت فرآورده درتمام مراحل حمل ونقل بايدتضمين شده باشد.
