سرولوژی گروه های خونی
کارل لندشتاینر ، در سال 1900 میلادی نشان داد که وقتی خون همکارانش بایکدیگر
مخلوط می شوند ، همولیز وآگلوتیناسیون حاصل می شود .
بر این اساس 3 فنوتیپ از 4 فنوتیپ سیستم گروه خونی A.B.O را مشخص نمود که هنوز هم
مهمترین سیستم خونی در انتقال خون می باشد . در سال 1902 گروه خون AB توسط دونفر از
همکارانش کشف شد ، ( Sturli , Von Decastello )
پس از این کشف ایمونولوژی گلبول قرمز به سرعت گسترش یافت .
تاکنون محققین بیش از 600 ماده آنتی ژنی را در سطح گلبول قرمز مشخص کرده اند واین
لیست ،همچنان در حال افزایش می باشد .
دانش گروه های خونی ، توارث وبیوشیمی آنها اساس انتقال خون در پزشکی وفن آوری
سرولوژی گروه های خونی می باشد .
در بانک خون مهمترین آزمایش ، تشخیص گروه خون ABO در فرد اهداکننده وگیرنده
خون می باشد ونقص در تعیین دقیق نتایج ABO منجر به بیماری ومرگ ومیر در افراد گیرنده
خون می شود .
قانون لنداشتاینر : افراد سالم وطبیعی علیه آنتی ژنهایی از ABO که خود فاقد آن
هستند ، دارای آنتی بادی می باشند .
آنتی ژنهای ABO
آنتی ژنهای ABO به شکل گسترده بر سطح گلبولهای قرمز ، لنفوسیتها ، پلاکتها ، سلولهای
بافتی ، مغز استخوان واندامهایی نظیر کلیه ها واقع شده اند .
شکل محلول این آنتی ژنها می توانند توسط سلولهای بافتی تولید وترشح شوند .
درنتیجه این آنتی ژنها به دوشکل متصل به غشاهای سلولی ویا محلول مشاهده می شوند .
آنتی ژنها ی محلول ABO درترشحات و تمامی مایعات بدن ( به استثناء مایع مغزی
نخاعی ) یافت می شوند .
آنتی ژنهایی ABOکه به غشاء گلبولهای قرمز متصل هستند از جنس گلیکولیپید ویا
گلیکوپروتئین هستند .
آنتی ژنها ی ABOمحلول ازجنس گلیکوپروتئینن هستند.
آنتی ژنهای ABO به صورت اولیه در هفته های 5تا6 جنینی قابل تشخیص می باشند . یک
نوزاد در مقایسه با افراد بزرگسال دارای تعداد کمتری از این آنتی ژنها برسطح گلبولهای قرمز
خود می باشد . علاوه برکاهش تعداد آنتی ژنها ، گلبول قرمز نوزادان فاقد ساختارهای آنتی ژنی
کاملاً توسعه یافته – به شکلی که بر سطح گلبولهای قرمز بالغ موجود است -می باشند . بنابراین
در خون بند ناف آنتی ژنها ی ABO ضعیف تر بوده و واکنشهای ضعیف تری را به هنگام گروه
بندی ABO از خود نشان می دهند .
توسعه وتکامل آنتی ژنها ی ABOبه آهستگی رخ می دهد، به گونه ای که حدوداً
در سن 2-4 سالگی بیان آنتی ژنهای تکامل یافته به سطح بالغین می رسد .
فراوانی ABO در نژادها وجمعیتهای انتخابی مختلف ، متفاوت می باشد .
اصطلاحات ژنتیکی
• Lecus : محل قرار گرفتن ژن بر روی کروموزوم
• Allele : یکی از دویا چند ژنهای متناوبی که در یک لکوس مشابه بر روی
زوج کروموزوم قرار می گیرند آلل می گویند .
غیر آلل : دوژن که در روی دو کروموزوم روبروی هم قرار نگیرند یعنی Locus آنها
روبروی هم نباشد .
• Dominant : ژنی که صفت خود را انتقال می دهد Dominant میگویند وصفت
خود را نیز بروز میدهد ژن غالب می گویند ، وژنی که تحت الشعاع قرار میگیرند ژن
مغلوب یا Recessive می گویند .
Intermedite : دو ژن که صفت خود را انتقال می دهند وبروز می دهند وهر دو غالب هستند این
حالت را نیز صفات بینابینی یا Intermedite نیز می گویند .
Homozygous Allele دوژن آلل می توانند همجور باشند مثل دوژن A در این حالت شخص
از نظر انتقال صفت هموزایگوس می گویند .
: Heterzygous Allele دوژن آلل می توانند غیرهمجور باشند مثل دوژن A وB در این حالت
شخص از نظر انتقال صفت هتروزایگوس می گویند .
• : GENOTYPE صفات ارثی و خانوادگی هر شخص است که ممکن است بروز بکند یا نکند .
بستگی به غالب یا مغلوب بودن ژنهای آن دارد . مثلاً در گروه خونی A ژنوتیپ آن بصورت
A/A یا A/O خواهد بود .
• PHENOTYPE : صفات ظاهری که بروز می کند فنوتیپ می گویند ، مثلاً در مورد گروه
خونی A که ژنوتیپ آن بصورت A/A یا A/O است ، فنوتیپ آن A است ، صفت A غالب
وصفت O مغلوب است .
ژنتیک و بیوشیمی آنتی ژن های A, B ,H
• آنتی ژن H : توارث آن مستقل از آنتی ژن های ABO است ، تولید آنتی ژن H توسط ژن
H که بر روی کرومورومی متفاوت از جایگاه ژنتیکی ABO واقع شده است کنترل می شود ،
چایگاه آن بر روی کروموزوم شماره 19 که چسبیده به جایگاه Se می باشد .
• در جایگاه ژنی H ، دو آلل مهم H h , حضور دارند . آلل H ، آلل غالب با فراوانی بالا بیش
از 99/99 درصد به شمار می رود . در حالیکه آلل h آمورف وبا فراوانی بسیار پایین می باشد .
• ژنهای سیستم ABOروی کروموزم شماره 9 قرار دارند .
• ژنهای سیستم Rhروی کروموزم شماره 1 قرار دارند .
• فراوانی ژنی آللH پروتئینی است که از نظر بیوشیمیایی به عنوان یک آنزیم ترانسفراز در
نظر گرفته می شود . ترانسفرازها انتقال یک گروه بیوشیمایی را ازیک مولکول به مولکول دیگر
سرعت می بخشند .
• آنزیم گلیکوزیل ترانسفراز انتقال گروههای گلیکوزیل ( واحدهای ساده کربوهیدراتی ) را
در واکنش های بیوشیمیایی کاتالیز می کند .
• در روند تشکیل آنتی ژن H ، آنزیم گلیکوزیل ترانسفراز یک مولکول قند ال – فوکوز را به
یکی از زنجیره های الیگوساکارید ی معمول تیپ یک یا دو منتقل می کند .
• نام بیوشیمیایی در نظر گرفته شده برای این آنزیم ال – فوکوزیل ترانسفراز می باشد .
قند ال – فوکوز اضافه شده به گالاکتوز انتهای زنجیره تیپ یک یا دو ویژگی آنتی ژن H را سبب
می شود .از این رو ، این قند شاخص ایمنی (( ایمونودومینا نت )) آنتی ژن H به شمار می رود .
• آنتی ژن H ، در بیان آنتی ژن های ABO نقش اساسی دارد .
• ژن کنترل کننده آنتی ژنهای A, Bروی کروموزوم شماره 9 واقع شده است .
سه آلل اصلی جایگاه ژن ABO شامل A,B,O می باشد.
• فرآورده آلل های A,Bهمانند آلل H ، گلیکوزیل ترانسفراز می باشد
• آلل Aتولید آنزیم ان استیل گالاکتوز آمینیل ترانسفراز می کند که این
آنزیم قند ان استیل گالاکتوز آمین را به زنجیره الیگوساکارید ی آنتی ژن H منتقل می کند .
• آللB آنزیم د – گالاکتوزیل ترانسفراز را می سازد که این آنزیم قند د – گا لاکتوز را به
زنجیره الیگوساکاریدی آنتی ژن H منتقل می نماید .
• ان استیل گالاکتوز آمین قند شاخص ایمنی ( ایمونودومینانت ) آنتی ژنA
به شمار می رود .
• د - گالاکتوز قند شاخص ایمنی ( ایمونودومینانت ) آنتی ژنB به شمار می رود .
• فرآورده آللO از نظر آنزیمی ، پروتئینی غیر فعال است ، این آلل به عنوان آللی فاقد
عملکرد در نظر گرفته می شود . بنا بر این، گلبولهای قرمز گروه های خونی O هیچ گونه
آنتی ژن A ویا B را حمل نمی کنند . در عوض این سلولها غنی از آنتی ژن های
دست نخورده H می باشند .
• ژن های لوکوسABO که در کروموزوم شماره 9 واقع شده اند از قوانین مندل پیروی می
کنند . هر فرد دوژن ABO ( ازهر یک از والدین یک ژن ) را به ارث می برد .
• سه آلل اصلی سیستم ABOعبارتند از A,B,O . ژن A می تواند به دوآلل A1 و A2 تقسیم
شود . ژن های AوB به صورت هم بارز بیان می شوند ، در حالیکه بیان ژنO به صورت مغلوب
( نهفته ) است . آلل A1 نسبت به آلل A2 غالب بوده ونیز این دونسبت به آلل O غالب می باشند .
• برای بیان آلل ها به شکل A1 و A2 نوشته می شود .
• برای بیان فنوتیپ ها به شکلA1 و A2 نوشته می شود .
آلل Oیک آلل مغلوب به شمار می رود ، غالباً تعیین ژنوتیپ افراد از طریق فنوتیپ آنها به
تنهایی ( و بدون مطالعات خانوادگی ) امکان پذیر نیست . در این حالت ، فقط می توان
گلبولهای قرمز را از نظر حضور یا عدم حضور آنتی ژن ها تعیین فنوتیپ نمود وتعیین ژنوتیپ آنها
مقدور نمی باشد .
آنتی بادی های ABO
• آنتیA وآنتی Bدر سرم افراد بالغی که آنتی ژن های ABO معادل آنها به طور وراثتی
در سطح گلبول های قرمز وجود ندارند ، ملاحظه می شود .
• در نوزاد تازه متولد شده ، آنتی بادی های ABOعموماًوجود ندارند .
• اگر چه اسنادی در ارتباط با سنتز آنتی بادی های ABO در رحم نیز وجود دارد.
• تولید آنتی بادی از حدود 3تا 6 ماهگی شروع شده وتا سن 5 تا 10 سالگی به حداکثر
تولید خود می رسد .
• با افزایش سن ممکن است سطح آنتی بادی به میزان جزئی کاهش یابد .
• تولید آنتی بادی های ABOتحت تاثیر فاکتورهای وراثتی ومحیطی قرار دارد .
• Non-red blood cell stimulation : یعنی آنتی بادیهایی که بدون تحریک توسط گلبولهای
قرمز بوجود آمده اند در حال حاضر فرض بر این است ، ساختارهای مشابه با آنتی ژن های
A و B در باکتریها ، گیاهان وگرده گل ها وجود داردند . به دنبال تماس وبرخورد با این آنتی
ژن ها ی محیطی ، افراد به صورت ایمونولوژیکی به آنها پاسخ داده ، آنتی بادیهای ABO قابل
تشخیص در پلاسما وسرم تولید می نمایند . از آنجا که برای ایجاد وتکامل این آنتی بادیها ، یک
تحریک ایمونولوژیک حضوردارد .
کلاس ایمنوگلبولین ها ( آنتی بادی های ABO )
• آنتیA و آنتی B به ترتیب در افراد گروه B وگروه A , وجود دارند عمدتاً از کلاس IgM
می باشد اگر چه آنتی بادیهایی از نوع IgG وIgA نیز حضور دارند .
• آنتی بادی هایABOاز نوعIgG یا IgM ، قدرت زیادی در فعال کردن کمپلمان دارند .
در نتیجه موجب لیز داخل عروقی گلبولها شده وانعقاد منتشر داخل عروقی (DIC ) واختلال
حاد کلیوی در فرد گیرنده ایجاد می کند .
آنتی A و آنتی B در گرو خونی O
• آنتی بادی درسرم افراد گروهO ، مخلوط ساده ای از آنتی A و آنتی B نمی باشد .
که به آنتی بادی AB معروف است به طور کاملاً متفاوتی عمل می کند .
• ظاهراً آنتی ABحاوی یک آنتی بادی دیگر برعلیه یک عامل مشترک بر روی
آنتی ژن های A وB می باشد .
• یک آنتی بادی با واکنش متقاطع ، توانایی شناخت ساختار مولکولی ویژه ای
(شاخص آنتی ژنیک ) را که بین چندین مولکول مشترک است ، دارا می باشد .
آنتی بادی AB
• ساختار مشترک آنتی ژنهایA وBرا تشخیص می دهد .
• می تواند گلبول های قرمز فنوتیپ های AوB و AB را آگلوتینه نماید .
• همچنین توانایی آگلوتیناسیون گلبولهای قرمز زیر گروههای کمیاب A وبه ویژه Ax را
دارا می باشد .
آنتی بادی A1
• آنتیA1 ویژه آنتی ژنهای A1 بوده واکنش مطلوب این آنتی بادی در دمای اتاق وپایین تر
می باشد . آنتی A1 در انتقال خون فاقد ارزش بالینی است ، در حقیقت نگرانی از بابت این
آنتی بادی هنگامی است که در فاز چرخش سریع گروه بندی ABO وآزمون کراس مچ ، ایجاد
مشکل نماید .
• فنوتیپA2 دارای همان آنتی ژنهایA موجود در فنوتیپ A1می باشد ( ولی به میزان
کمتری از نظر کمی ) . بنابراین ، افراد فنوتیپ A1 به هنگام برخورد با گلبولهای قرمز A2 فاقد
پاسخ ایمونولوژیک می باشند . در حقیقت ، آنتی A2 وجود خارجی ندارد.
• Dolichous biflorus lectin :یک لکتین گیاهی با ویژگی علیه آنتی ژن A1 می باشد
.
• اولکس اروپیوس ( Ulex Europaeus ) : یک لکتین گیاهی
با ویژگی علیه آنتی ژن H می باشد .
زیر گروه های دیگر گروه خونA
• عرضه آنها از توارث آلل های نادر در لوکوس ABO ناشی می شود وشامل
Afinn ,Abentu ,Ael ,Aend ,Am ,Ax ,A3 ,Aint می باشد .
• بجز A3 ,Aint بقیه گلبولهای قرمز زیر گروه A وقتی با آنتی A آزمایش می شوند
واکنش ضعیف یا عدم واکنش از خود نشان می دهند .
• میزان آنتی ژنH در این زیر گروه ها تقریباً برابر با
آنتی ژن H گلبول های قرمز O می باشد .
• در بعضی از این زیر گروه ها ، حضور آنتی ژن A را فقط با انجام عمل جذب
والوشن ( Elution ) می توان اثبات کرد .
• اگر از آنتی بادی منوکلونال استفاده شود ممکن است زیر گروه هایA
واز جمله فنوتیپ Ax را ضعیف نشان دهد .
• بسیاری از معرف های منوکلونال به صورت مخلوط تهیه می شوند تا زیر گروه های A را
فوراً مشخص کنند .
• اگر چه معرف های منوکلونال ، بعضی از زیر گروه ها را آشکار می کنند ، اما بعضی دیگر از
زیر گروه ها دارای واکنش ضعیف یا بدون واکنش با معرف های منوکلونال هستند .
• اگر زیر گروه های مورد تحقیق ، ترشحی هم باشند ، آنتی ژن H محلول یا هردو
آنتی ژن A و H محلول در بزاق حضور دارند .
• برای تسهیل در مشخص کردن زیر گروه ها می توان هم از مطالعات خانوادگی و هم مطالعات
بزاقی ( حضور آنتی ژن ها در بزاق ) استفاده کرد وهمچنین از تجزیه تحلیل
آنزیم های ترانسفرازی نیز برای تسهیل و طبقه بندی زیر گروه ها می توان استفاده کرد .
زیر گروه های گروه خون B
• عرضه آنها از توارث آلل های نادر در لوکوسABO ناشی می شود .
• شامل Bel ,Bx , Bm , B3 گلبول های قرمز وقتی با آنتی B آزمایش می شوند واکنش
ضعیف یا عدم واکنش از خود نشان می دهند .
• میزان آنتی ژن H در این زیر گروه ها تقریباً برابر با آنتی ژن H گلبول های قرمز O می
باشد .
• در سرم زیر گروه هایB ممکن است آنتی B ( گروه Bel ,Bx ) وجود داشته باشد
اگر زیر گروه های مورد تحقیق ، ترشحی هم باشند ، آنتی ژن H محلول یا هردو
آنتی ژن B و H محلول در بزاق حضور دارند .
• جذب والوشن ( Elution ) با آنتی B برای اثبات حضور آنتی ژن B ضروری است .
• از تجزیه تحلیل آنزیم های ترانسفرازی نیز برای تسهیل و طبقه بندی زیر گروه ها
می توان استفاده کرد .
زیر گروه های گروه خون AB
• عرضه آنها از توارث آلل های لوکوسABO ناشی می شود وشاملA1B و A2B می باشد .
• واکنش آنها با آنتی H
A1Bواکنش منفی ولی A2B واکنش ضعیف تا یک مثبت قابل مشاهده است .
• زیر گروه های A وB ممکن است از نظر بالینی مهم باشند ، اگر یک زیر گروه آنطوری که
هست تشخیص داده نشود ، اشتباه در نمونه اغلب به صورت گروه O ، ظاهر می شود که ممکن
است برای گیرنده اثرات بالینی کم ویا با اهمیتی داشته باشد .
• مثال اگر زیر گروه A، برچسب Oخورده باشد ، سپس انتقال خون به یک فرد گیرنده
صورت گیرد . آنتی A و B فرد گیرنده ممکن است سبب تخریب سریع گلبولهای انتقالی شود .
( استفاده از مطلب این سایت فقط با ذکر منبع مجاز است )